Malowniczo położona na pograniczu Spisza i Szarysza, tuż przy granicy z Polską, Stara Lubownia (Stará Ľubovňa) to miasto, które skrywa w sobie setki lat fascynującej historii. Jej największym skarbem jest bez wątpienia majestatyczny zamek Stara Lubownia, wznoszący się na wapiennym wzgórzu i dominujący nad doliną rzeki Poprad. To miejsce, gdzie losy Polski i Węgier splatały się przez wieki, tworząc unikalną opowieść, którą dziś możemy odkrywać, spacerując po zamkowych komnatach i dziedzińcach. W tym artykule znajdziesz wszystko, czego potrzebujesz, aby zaplanować niezapomnianą wycieczkę – od historii i opisu atrakcji, przez zamek Stara Lubownia godziny otwarcia i cennik, aż po praktyczne wskazówki dotyczące parkingu i pobliskich atrakcji, w tym basenów termalnych.
Dlaczego Zamek w Starej Lubowli to obowiązkowa atrakcja na Słowacji?
Zamek w Starej Lubowli to znacznie więcej niż tylko kolejna warownia. To jeden z najciekawszych i najlepiej zachowanych kompleksów zamkowych na Słowacji, który przez ponad 360 lat pełnił kluczową rolę w historii Polski. Jego strategiczne położenie na ważnym szlaku handlowym, zaledwie 20 km od polskiej granicy, czyniło go strażnikiem północnej granicy Królestwa Węgier. Dziś stanowi on niezwykłą atrakcję turystyczną, która przyciąga nie tylko miłośników historii, ale również rodziny z dziećmi i wszystkich poszukujących pięknych widoków.
Kompleks, na który składają się zamek i skansen, oferuje podróż w czasie o kilka stuleci. Możemy tu podziwiać zarówno potężną, gotycką architekturę, jak i późniejsze renesansowe i barokowe przebudowy. Z wieży zamkowej roztacza się zapierająca dech w piersiach panorama na dolinę Popradu, Góry Lewockie, a przy dobrej pogodzie nawet na majestatyczne Tatry Wysokie. To miejsce, gdzie historia jest żywa, a każda komnata i każdy mur opowiadają własną, intrygującą historię.
Jakie tajemnice skrywa historia Zamku Lubowelskiego? Od Zastawu Spiskiego do Potopu Szwedzkiego
Historia zamku jest nierozerwalnie związana z tzw. zastawem spiskim, jednym z najdłuższych i najciekawszych epizodów w relacjach polsko-węgierskich. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście pochodzi z 1292 roku, a o samej warowni z roku 1311. Zbudowany na przełomie XIII i XIV wieku, zamek miał strzec granicy Królestwa Węgierskiego. Przełomowy moment w jego dziejach nastąpił w 1412 roku. Wtedy to król Zygmunt Luksemburski, potrzebując pieniędzy na wojnę z Wenecją, zawarł z królem Polski, Władysławem II Jagiełłą, traktat, na mocy którego zastawiono Polsce 13 miast spiskich wraz z zamkiem lubowelskim.
Tym samym zamek Lubowla stał się na ponad trzy i pół wieku siedzibą polskich starostów spiskich. Przez te lata zamek w Starej Lubowli stał się ważnym ośrodkiem administracyjnym i wojskowym Korony Królestwa Polskiego. Rezydowali tu przedstawiciele najznamienitszych rodów, w tym Lubomirscy, tacy jak Jerzy Sebastian Lubomirski. To właśnie on, w okresie potopu szwedzkiego, udzielił na zamku schronienia polskiemu królowi, Janowi II Kazimierzowi Wazie. Co więcej, w obawie przed grabieżą, na Zamek Lubowelski przewieziono z Wawelu i ukryto polskie insygnia koronacyjne.
Zarząd polski zakończył się dopiero w 1769 roku, gdy wojska austriackie zajęły tereny zastawu spiskiego. W późniejszych latach właścicielem zamku był m.in. ród Zamoyskich. Jednym z najbardziej znanych więźniów lubowelskiej twierdzy był Maurycy Beniowski, słynny podróżnik, awanturnik i późniejszy "król" Madagaskaru. Ostatnim prywatnym właścicielem zamku był hrabia Jan Zamoyski, który w 1883 roku odkupił go, by chronić przed zniszczeniem.
Zamek Stara Lubownia: Godziny otwarcia i cennik – jak zaplanować wizytę?
Planowanie wizyty w tak popularnym miejscu jak Zamek Stara Lubownia wymaga znajomości aktualnych informacji praktycznych. Godziny otwarcia oraz cennik biletów są zróżnicowane w zależności od sezonu turystycznego, dlatego zawsze warto sprawdzić je na oficjalnej stronie obiektu (hradlubovna.sk) tuż przed wyjazdem.
Zamek Stara Lubownia – godziny otwarcia (orientacyjne):
- Sezon letni (maj - wrzesień): Zazwyczaj od 9:00 do 18:00 (ostatnie wejście o 17:00).
- Kwiecień, październik: Zazwyczaj od 10:00 do 17:00 (ostatnie wejście o 16:00).
- Sezon zimowy (listopad - marzec): Zazwyczaj od 10:00 do 16:00 (ostatnie wejście o 15:00). W poniedziałki zamek bywa zamknięty.
Zamek Stara Lubownia – cennik (orientacyjny):
Bilety wstępu zazwyczaj obejmują zwiedzanie zarówno zamku, jak i przyległego skansenu. Ceny mogą się różnić, ale typowy cennik wygląda następująco:
- Bilet normalny: ok. 9-10 €
- Bilet ulgowy (dzieci, studenci, seniorzy): ok. 4-5 €
- Bilet rodzinny: ok. 20-22 €
Na zwiedzanie całego kompleksu (zamek i skansen) warto przeznaczyć co najmniej 3-4 godziny, aby bez pośpiechu chłonąć atmosferę tego miejsca. Jedna godzina to zdecydowanie za mało.
Gdzie zaparkować? Praktyczne informacje o parkingu przy Zamku w Starej Lubowli
Dla turystów zmotoryzowanych kluczową kwestią jest parking. Na szczęście organizatorzy zadbali o wygodę odwiedzających. U podnóża wzgórza zamkowego znajduje się duży, płatny parking, który jest w stanie pomieścić zarówno samochody osobowe, jak i autokary. Z parkingu na teren zamku prowadzi strome, ale krótkie podejście (ok. 10-15 minut spacerem).
Dojazd jest bardzo prosty. Jadąc od strony Polski (np. z Piwnicznej-Zdroju), należy kierować się główną drogą w centrum miasta, a następnie podążać za wyraźnymi znakami kierującymi na "Hrad Ľubovňa". Parking znajduje się bezpośrednio przy drodze prowadzącej do obiektu, więc nie sposób go przegapić. Opłata za parking jest zazwyczaj jednorazowa i pobierana przy wjeździe.
Co zobaczyć na Zamku i w Skansenie w Starej Lubowli? Odkryj najważniejsze ekspozycje
Kompleks zamkowy oferuje bogatą ekspozycję, która zadowoli każdego turystę. Zwiedzanie obejmuje zarówno dziedzińce, jak i wnętrza odrestaurowanych budynków. Najstarszą częścią jest okrągła wieża i gotycki pałac. Najbardziej reprezentacyjną częścią jest barokowy pałac, wzniesiony przez rodzinę Lubomirskich, w którym dziś mieści się większość wystaw.
Co warto zobaczyć na zamku?
- Wieża zamkowa: Najstarsza część warowni, z której roztacza się niezapomniany widok na okolicę, w tym na majestatyczne Tatry.
- Kaplica zamkowa: Niewielka, ale urokliwa kaplica pod wezwaniem św. Michała Archanioła.
- Ekspozycje historyczne: Wystawy prezentujące historię zamku, życie codzienne jego mieszkańców, meble z epoki oraz zbiory związane z rodami Lubomirskich i Zamoyskich.
- Wystawa poświęcona zastawowi spiskiemu: Kluczowa część ekspozycji, która tłumaczy skomplikowane relacje polsko-węgierskie i rolę, jaką zamek odgrywał przez stulecia.
- Sala tortur: Jak na średniowieczną twierdzę przystało, w podziemiach znajduje się także mrożąca krew w żyłach wystawa dawnych narzędzi katowskich.
Skansen w Starej Lubowli – podróż w czasie do ludowej architektury Spisza
Tuż pod murami zamku znajduje się jedna z najciekawszych atrakcji regionu – Skansen w Starej Lubowli. To muzeum budownictwa ludowego, które prezentuje tradycyjną architekturę i kulturę regionu Spisza oraz Szarysza. Na jego terenie zgromadzono ponad 25 obiektów, tworzących wierną rekonstrukcję dawnej wsi.
Najcenniejszym obiektem skansenu jest bez wątpienia drewniany kościół greckokatolicki pw. św. Michała Archanioła z Matysowej, pochodzący z 1833 roku. Jego kompletne wyposażenie z ikonostasem i ołtarzem robi ogromne wrażenie. Oprócz niego można tu zobaczyć tradycyjne domy mieszkalne, zabudowania gospodarcze (stodoły, spichlerze), kuźnię oraz młyn. Spacerując alejkami skansenu, można poczuć atmosferę minionych wieków i zobaczyć, jak wyglądało życie na spiskiej wsi.
Stara Lubownia: Atrakcje poza zamkiem – co jeszcze warto zobaczyć w mieście i okolicy?
Choć zamek jest głównym magnesem przyciągającym turystów, sama Stara Lubownia również oferuje kilka ciekawych miejsc. Warto wybrać się na spacer po odnowionym rynku (Plac św. Mikołaja), przy którym stoi gotycki kościół św. Mikołaja z drugiej połowy XIII wieku oraz renesansowy Dom Prowincjalny.
Szukając relaksu po intensywnym zwiedzaniu, wielu turystów pyta o Stara Lubownia baseny termalne. W samym mieście znajduje się letni basen miejski, idealny na ochłodę w upalny dzień. Jeśli jednak szukasz prawdziwych gorących źródeł, warto podjechać kilkanaście kilometrów do pobliskich miejscowości. Najbliżej położone popularne kąpieliska termalne to:
- Kąpielisko w Wyżnych Rużbachach (Vyšné Ružbachy): Słynące z unikalnego, naturalnego jeziora kraterowego wypełnionego wodą termalną.
- AquaCity Poprad: Jeden z największych i najnowocześniejszych parków wodnych na Słowacji, oddalony o ok. 40 minut jazdy samochodem.
Okolica oferuje także liczne szlaki piesze i rowerowe, co czyni ją świetną bazą wypadową dla aktywnych turystów. Bliskość Pienińskiego Parku Narodowego ze słynnym spływem Dunajcem to dodatkowy atut.
Jak dojechać do Starej Lubowli z Polski (np. z Nowego Sącza)?
Dojazd do Starej Lubowli z Polski jest niezwykle prosty. Miasto leży zaledwie kilkanaście kilometrów od granicy. Najpopularniejsza trasa prowadzi z okolic Nowego Sącza przez przejście graniczne w Piwnicznej-Zdroju / Mníšku nad Popradom. Od granicy do celu pozostaje już tylko ok. 20-minutowa, malownicza podróż wzdłuż rzeki Poprad.
Alternatywną trasą, szczególnie dla osób podróżujących z Podhala, jest droga przez przejście graniczne w Jurgowie lub Łysej Polanie, a następnie kierowanie się na Kieżmark i dalej na Starą Lubownię. Niezależnie od wybranej trasy, drogi są dobrze oznakowane, a dojazd nie powinien sprawić żadnych problemów.
Podsumowanie – Twoja wizyta w Starej Lubowli w pigułce:
- Główna atrakcja: Zamek Stara Lubownia (Hrad Ľubovňa) i przylegający do niego Skansen – kompleks, na którego zwiedzanie warto przeznaczyć minimum 3-4 godziny.
- Historia: Zamek przez 360 lat był siedzibą polskich starostów w ramach zastawu spiskiego i odegrał ważną rolę w historii Polski, m.in. ukrywając polskie klejnoty koronacyjne.
- Godziny otwarcia i cennik: Zmienne w zależności od sezonu; zawsze sprawdzaj aktualne informacje na oficjalnej stronie internetowej przed przyjazdem.
- Parking: Duży, płatny parking znajduje się u podnóża wzgórza zamkowego.
- Inne atrakcje: W mieście warto zobaczyć rynek i gotycki kościół, a w okolicy skorzystać z basenów (w tym termalnych w Wyżnych Rużbachach) oraz szlaków turystycznych.
- Dojazd z Polski: Najprostsza trasa prowadzi przez przejście graniczne w Piwnicznej-Zdroju, podróż z Nowego Sącza zajmuje około godziny.
Stara Lubownia to idealny cel na jednodniową wycieczkę lub weekendowy wypad, oferujący idealne połączenie fascynującej historii, pięknych krajobrazów i praktycznych udogodnień turystycznych. To miejsce, które z pewnością na długo pozostanie w Twojej pamięci.